Eén met je Natuur...

December:

de wortels van de kerstboom

Bij de buren is ze goudwit dit jaar. Ze staat in een speciale hoek in de kamer. Vol met elektrische lampjes die een zachtgeel schijnsel geven. Haar takken hangen zwaar door de tientallen schitterende ballen aan de uiteinden. Op haar hoofd staat een piek die kaarsrecht de hemel in wijst. Haar naalden zijn bedekt met eeuwige sneeuw en onder aan haar voeten liggen allerlei verrassingen opgestapeld. Als ik in de vrieskou buiten loop zie ik haar door de ramen lichtend schijnen. Deze prachtig versierde kerstboom. Een teken van hoop voor het nieuwe leven.  Een lichtpunt  in deze donkerste tijd van het jaar. Een betoverend  symbool om even bij stil te staan. En op het moment dat ik dat ik door het raam naar binnen kijk, zie ik de buurvrouw aan haar eettafel zitten. Ze draait naar me toe en zwaait.  “Vrolijk kerstfeest!” hoor ik jolig door de ruiten heen. Ik zwaai naar haar terug. Ik ben bijna thuis. December is een prachtige tijd. De tijd van buiten en binnen, van een zoektocht naar je innerlijke schaduw en de hoop op lichtere tijden. Een tijd die prachtig gesymboliseerd wordt door een versierde boom.

Al sinds mijn kindertijd verheug ik me ieder jaar weer op het terugkerende ritueel van het kopen en versieren van de kerstboom. Voor de koop werd een hele zaterdag uitgetrokken. Uit honderden bomen koos mijn vader de mooiste, de groenste of de zilverste. Van zolder werden de ballen weer tevoorschijn gehaald en een hele middag werd besteed aan het zorgvuldig aanbrengen van lichtjes, ballen, kerstkransjes en meer moois. Ook nu nog is de versiering van de boom een hoogtepunt van de decembermaand. Op de een of andere manier brengt het gezelligheid in huis. Warmte. Licht en saamhorigheid. Veel van de diepere symboliek is echter verloren gegaan. Waarom bijvoorbeeld is er nu speciaal gekozen voor een dennenboom als kerstboom en waarom hangen we de boom vol met glinsterende ballen en prachtige slingers? De betekenis van dit alles werpt een prachtig licht op deze donkere tijd. Wie weet geef je je boom met dit verhaal wel een heel ander uiterlijk! 

Oh dennenboom!
Het kerstlied over de dennenboom is nog niet zo heel erg oud. De originele tekst stamt uit het Duits en wordt pas sinds 1820 in onze taal gezongen. Dit geldt ook voor het versieren en verlichten van de boom zoals we dit nu kennen. Ook dit is voor het eerst gezien in Duitsland. In het begin van de 19e eeuw verscheen de versierde boom in dit land op zondagsscholen en waaide van daaruit verder over het Europese continent. In 1837  versierde Helene de Mecklenbourg voor het eerst een kerstboom in de Franse Tuilerien en in 1840 kreeg Koningin Victoria in Engeland eenzelfde idee. Toch is het vereren van bomen veel en veel ouder dan dit. Hiervoor moeten we terug naar de natuurvolken van voor onze jaartelling. Terug naar de Germanen, Kelten en Saksen. 

Deze volkeren leefden volledig in balans met de natuur. Zij waren ervan afhankelijk en zagen de wereld om zich heen in transparante symbolieken. De wintertijd was voor hen een tijd van uiterlijke stilstand en innerlijke groei. In het donker werden de eerste kleine zaadjes voor het nieuwe jaar gelegd en de wintertijd was de periode waarin dit zaad uit kon groeien tot een levensvatbaar plantje in het voorjaar. De decembertijd was met haar winterwende op 21 december de donkerste periode van het jaar. De natuur had overal haar persoonlijke masker laten vallen. De energie van de zon was er niet meer. Bladeren waren gevallen en loofbomen straalden hun naaktheid in hun knokige takkenbos. Het was donker, sereen en stil. Doodstil. Het leven leek de natuur verlaten te hebben. Met een uitzondering: de naaldboom. Dit was een boom die groen bleef, hoe donker de wereld om haar heen ook. Daarmee werd zij een boom van hoop op nieuw leven. Hoop dat een nieuwe cirkel ook daadwerkelijk gestart kon worden. Hoop dat niet al het zichtbare leven daadwerkelijk verloren was gegaan. 

Oh Ygdrassil!
Toch is de naaldboom niet de originele boom die symbool staat voor de terugkomst van het licht. De naaldboom komt namelijk in haar oorsprong niet in de Europese bossen voor. Duizenden jaren geleden waren het vooral loofbomen die de oerbossen vormden. Naaldbomen zijn pas in een later stadium geplant door Romeinen omdat deze minder dik werden en daardoor vijanden minder goed konden verbergen. Achter eiken konden volgens de overlevering wel tien vijanden staan en dat maakte een eikenbos veel ontoegankelijker voor de uitbreidingszin van dit Romeinse rijk. Willen we dus op zoek gaan naar de originele wortels van onze kerstboom, dan zullen we op zoek moeten gaan naar de oorspronkelijk loofboom die symbool staat voor de terugkomst van het licht. Een boom die ons wijst op de innerlijke zaadjes die wij zelf in deze tijd kunnen planten. Een boom die ons hoop op nieuw leven geeft. 

Je ziet dan ook dat in de Noorse traditie de levensboom gesymboliseerd wordt door de ygdrassil oftewel de es. Als je onder deze boom zou gaan zitten, dan zou je in contact kunnen komen met het nieuwe leven dat voor je ligt. Kijk je naar de symbolische betekenis van deze boom, dan lees je dat zij je diepste pijn laat zien en deze pijn en dit verdriet voor je wil overnemen. Is dit geen mooie kerstgedachte? We zijn dus op zoek naar een levensboom! En die is ook in de Christelijke traditie te vinden. 

Oh appelboom!
Wie kent niet het verhaal van Adam en Eva en de appel uit het paradijs? De levensboom uit het paradijs is de appelboom. In de bijbel wordt deze boom de boom van het goed en kwaad genoemd. Uit de natuurtradities weten we dat het goede en het kwade oftewel onze licht- en schaduwkant niet zonder elkaar kunnen. We hebben schaduw nodig om ons licht te kunnen zien. De christelijke godsdiensten hebben echter geloofd dat een focus op ons licht en een ontkenning van onze schaduwzijde tot eerdere heling van ons als ziel zouden leiden. Daarom waarschuwden zij voor het kwaad. Daarom waarschuwden zij voor de intuïtie van de vrouw en het eten van een appel.  

Want wat doet een appel in het dagelijks leven voor je? Het staat voor heling, zorgzame, moederlijke liefde en troost. Juist datgene wat je nodig hebt om heel te worden, je geliefd te voelen. In Engeland zegt men niet voor niets: “An apple a day, keeps the docter away”. Net zoals de esboom je diepste pijnen overneemt, geeft de appelboom je zoveel vertrouwen en troost, dat je weet dat je verder kunt gaan. Op weg naar je nieuwe leven.  

En met de appel, komen we ook bij de symboliek van de kerstballen. De kerstbal is een versymbolisering van deze vrucht. Kun je je nog herinneren wat de traditionele kleuren van een kerstboom zijn? Juist. Rood. De kleur van de appel uit het paradijs. De appel die ervoor zorgde dat de mensen uit dit paradijs verdreven werden. De appel die in de natuurreligie staat voor heling en die de christelijke kerk veranderd heeft in een symbool voor hekserij. In de middeleeuwen werden heksen gezien als vrouwen die het duister vertegenwoordigen. Mensen waren bang voor deze vrouwen omdat zij niet begrepen hoe de natuurmagie in zijn werk gaat. Zij ontkenden de schaduw en waren bang voor deze vrouwen. Heksen waren immers vrouwen die hun innerlijke emoties juist tegen moet traden. Ironisch is daarom het feit dat kerstballen gezien werden als bescherming tegen hekserij. Een heks kon immers, volgens de kerk,  niet in haar eigen spiegelbeeld kijken en een glimmende kerstbal weerde deze vrouwen daarom af.  

Maar, een kerstboom heeft niet alleen ballen. Ook slingers en strikken dienen ter versiering van het geheel. En ook hier zie je weer een prachtige symboliek terug. Hiervoor moeten we weer even naar de levensboom, de es. Misschien heb je op vakanties wel eens bomen gezien waarin allerlei strikjes, lapjes stof, of linten hangen. Je ziet ze nu nog veel in Griekenland en in Engeland. Deze lintjes symboliseren het verdriet van de persoon die ze erin heeft gehangen en helpen de persoon met het verwerken van dit verdriet. Misschien hangt daar het verlies van een geliefde, misschien gaat het over een ziekte in de familie, maar altijd symboliseren deze linten de pijn van verlies. Vaak zul je ook vandaag de dag nog zien, dat deze linten in… een es worden gehangen. De cirkel is rond! 

Tot slot de lichten in onze boom. In oude tijden werden rond midwinter buiten grote vuren gestookt om de terugkeer van het licht te vieren. De twee dames uit de 19^e eeuw hebben dit licht letterlijk naar binnen gehaald. Want buiten was het te koud om tussen het volk te staan. En zo haalden zij het licht, met hun uiterlijke rijkdom naar binnen. In de veilige warmte van onze huiskamers. Zij hebben daarmee een basis gelegd voor het vieren van een feest voor de terugkomst van de hoop voor een nieuw leven zoals wij dat vandaag in onze moderne tijd over de hele wereld doen. We vieren de komst van een nieuw jaar, een nieuwe cyclus, die we prachtig afsluiten door te kijken naar onze innerlijke schaduw, door het verdriet dat deze schaduw ons geeft terug te geven aan de natuur en door met dit loslaten ons klaar te maken voor het nieuwe jaar. 

Een heel gelukkig kerstfeest